Sốt xuất huyết (SXH) đang gia tăng nhanh xảy ra hầu hết
các tỉnh thành, đồng thời bệnh sốt phát ban xuất hiện, làm thế nào để phân biệt
chúng? Việc nhầm lẫn sốt xuất huyết và sốt phát ban khiến quá trình điều trị kém
hiệu quả, dễ gây biến chứng.
Tác nhân gây bệnh
Sốt phát ban có nhiều bệnh và tác nhân gây bệnh khác
nhau, nhưng tựu trung có sốt và phát ban. Sốt phát ban chủ yếu gặp ở nước ta là
bệnh sởi do virut sởi gây ra, bệnh Ru-ben-la (Rubella) do virut Ru-ben-la gây ra
và bệnh do Rickettssia, trong đó ở Việt Nam hay gặp nhất là bệnh sốt
mò.
Phương thức truyền bệnh của bệnh sởi và bệnh Ru-ben-la
lây theo đường hô hấp, còn bệnh sốt mò môi giới truyền bệnh là do mò đỏ. Bệnh
sốt xuất huyết, tác nhân gây bệnh là virut Dengue (Đăng gơ), bệnh lây từ người
bệnh sang người lành chưa có miễn dịch chống virut Đăng gơ là muỗi. Có hai loài
muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết là muỗi vằn và muỗi hổ châu Á.
Nhận biết sốt xuất huyết và sốt phan
ban
Sốt xuất huyết là một loại bệnh dịch nguy hiểm, nếu muỗi
truyền bệnh càng nhiều, tốc độ lây lan bệnh càng nhanh, nếu người dân chưa có
miễn dịch chống SXH. Nếu bị SXH, đặc biệt là trẻ em mà không phát hiện và điều
trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong.
Sốt xuất huyết thường có sốt cao liên tục 3 - 4 ngày, ho,
sổ mũi, đau nhức mình mẩy, đau nhức hố mắt, nôn và có thể tiêu chảy. Sốt trong
bệnh SXH khó giảm với thuốc hạ sốt paracetamol trong 3 ngày đầu và khi sốt bắt
đầu giảm sẽ bắt đầu xuất huyết, biểu hiện như da sung huyết (da đỏ ửng, môi khô
đỏ tươi... do hiện tượng cô đặc máu), có chấm xuất huyết ở dưới da, chảy máu
chân răng hoặc chảy máu cam, mắt đỏ và hay kèm nôn, chân tay lạnh.
Thông thường từ ngày thứ 3, bệnh có tiến triển nặng, nhất
là trẻ em, vì vậy, nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời sẽ có nguy cơ
diễn biến xấu bởi sốc hoặc do tổn thương các cơ quan khác.
Đối với bệnh sốt phát ban, hầu hết các trường hợp bắt đầu
với triệu chứng sốt cao từng cơn (thân nhiệt có thể tăng lên 39 - 40 doC) và
xuất hiện ho, đau họng, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi, mệt mỏi, có thể nôn mửa và
phát ban đỏ.
Các hạch khu vực đầu, mặt, cổ thường sưng to, đau có thể
nhìn hoặc sờ thấy. Kết mạc mắt đỏ, viêm, chảy nước mắt... Nếu nguyên nhân gây
sốt là do virut đường tiêu hóa, có thể sớm xuất hiện tình trạng rối loạn tiêu
hóa (phân lỏng, nhầy, không có máu và có thể nôn ói sau khi ăn). Hầu hết bệnh
sốt phát ban từ ngày thứ 4 trở đi người bệnh thường hết sốt, ăn được, da có thể
bị nổi phát ban 3 -5 ngày rồi lặn.
Để phân biệt sốt xuất huyết với sốt phát
ban, cách đơn giản nhất là dùng ngón tay cái và ngón trỏ cùng bên căng vùng da
có chấm đỏ (ban đỏ) hoặc vùng da sung huyết, nếu thấy chấm đỏ đó mất đi, buông
ra là màu đỏ hồi phục ngay là sốt phát ban, còn nếu vẫn thấy chấm li ti hoặc sau
2 giây màu đỏ lại xuất hiện, đó là SXH (đây là dấu hiệu ấn ngón tay hoặc thời
gian hồi phục màu da trong chẩn đoán bệnh SXH).
2 tiêu chuẩn để nghĩ đến sốt xuất huyết là sốt cao đột
ngột và xuất huyết. Nếu có điều kiện nên xét nghiệm công thức máu sẽ thấy bạch
cầu có thể giảm, tiểu cầu giảm rõ, tốc độ lắng máu tăng.
 |
| Khi trẻ bị sốt xuất huyết, cần lâu mát để giảm sốt |
Cần lưu ý gì khi bị sốt xuất huyết?
Không nên nghĩ rằng đã mắc SXH một lần, lần sau không mắc
nữa, bởi vì SXH ở nước ta có 4 týp huyết thanh khác nhau, mắc bệnh loại nào, lần
sau sẽ không mắc loại đó nhưng vẫn có thể mắc 1 trong 3 loại còn lại.
Khi bị SXH nếu dùng thuốc hạ nhiệt phải hết sức thận
trọng, chỉ nên dùng loại paracetamol đơn chất (không có kết hợp các loại khác),
không dùng aspirin, efferalgan,... tốt nhất là chườm mát ở trán, nách, bẹn để hạ
nhiệt. Nếu dùng thuốc paracetamol đơn chất cũng phải theo dõi thật tốt, bởi vì,
sau vài ngày sốt cao, thân nhiệt có thể bắt đầu giảm, nếu vẫn dùng thuốc hạ
nhiệt sẽ nguy hiểm cho người bệnh.
Một số tác giả khuyên rằng khi đang bị sốt cao trong SXH
không nên truyền dịch ngay vì rất dễ bị sốc (nhất là đạm) do cơ thể đang phản
ứng mạnh (sốt cao) chống virut. Cần bù nước và chất điện giải do bị mất bởi sốt
cao bằng cách dùng dịch oresol (ORS) là tốt nhất nhưng phải pha thuốc đúng chỉ
dẫn (một gói ORS cam loại 5,63g cho vào 200ml nước đun sôi để nguội).
Ngoài ra nên uống thêm nước cam, chanh tươi, nước ép các
loại quả (dưa hấu,...). Nếu thấy có dấu hiệu khác thường cần cho người bệnh đi
bệnh viện ngay, nhất là trẻ em (chân tay lạnh, da lạnh ẩm, vật vã, bứt rứt khó
chịu, đau bụng, mạch nhỏ, tiểu ít, huyết áp tụt hoặc kẹp).
BS. Bùi Mai Hương
Xem thêm các bài viết liên
quan:
 đang gia tăng nhanh xảy ra hầu hết các tỉnh thành, đồng thời bệnh sốt phát ban xuất hiện, làm thế nào để phân biệt ...){kind=link}
0 nhận xét
Đăng nhận xét