Dù với một lượng nhỏ nhưng vitamin (VTM) và khoáng chất
đóng vai trò rất quan trọng đối với sự sống của con người, bởi nó là những chất
xúc tác không thể thiếu trong quá trình chuyển hóa chất.
Tuy nhiên, cơ thể không tự tạo ra VTM mà phải ăn vào từ
thức ăn. Hơn nữa, các VTM không thể thay thế lẫn nhau. Hầu như tất cả chúng ta
đều đang bị thiếu hụt 1 hay nhiều loại VTM. Đặc biệt, người cao tuổi (NCT) là
đối tượng dễ thiếu VTM và khoáng chất hơn cả.
Vai trò của vitamin và khoáng chất trong cơ
thể
Phần lớn các VTM hoạt động như một phức hợp hoạt hóa men,
tham gia vào quá trình biến đổi dự trữ năng lượng trong cơ thể. Một số khác ảnh
hưởng tới quá trình oxy hóa, nhiều loại có tác dụng cấu tạo nên hormon, tham gia
vào quá trình tăng trưởng và khoáng hóa xương, hoạt động nhân lên của tế bào,
tham gia vào quá trình miễn dịch của cơ thể, tổng hợp các chất trung gian của hệ
thần kinh, đào thải, trung hòa các chất độc, làm chậm quá trình lão hóa của cơ
thể.
Ví dụ, VTM tham gia vào hoạt động thị giác, giữ gìn chức
phận của tế bào biểu mô trụ. Vitamin C có tác dụng làm tăng sức đề kháng của cơ
thể, làm bền vững thành mạch. Sắt có mặt trong mọi tế bào và rất cần thiết trong
việc duy trì sự khỏe mạnh của hệ miễn dịch, các cơ và điều chỉnh sự phát triển
của các tế bào. Hầu hết chất sắt được dự trữ trong hemoglobin và myoglobin-2 tế
bào protein máu đỏ có nhiệm vụ vận chuyển ôxy đến các mô và cơ trong cơ
thể.
Vì sao người cao tuổi dễ bị thiếu vitamin và khoáng
chất?
Hầu như tất cả chúng ta đều bị thiếu hụt 1 hay nhiều loại
VTM và khoáng chất, đặc biệt NCT dễ thiếu nhiều loại VTM. Thiếu VTM có thể do
những nguyên nhân sau: do thiếu ăn, chất lượng lương thực thực phẩm không đảm
bảo, quá trình bảo quản, chế biến không đúng.
Do chất đất và nguồn nước từng khu vực; chế độ ăn kiêng,
nghiện rượu, những người nghiện rượu thường bị thiếu B1 trầm trọng; rối loạn hấp
thu, thường thấy ở người mắc bệnh đường tiêu hóa, NCT, do nhu cầu cơ thể tăng
nhưng cung cấp không đủ...
Một số bệnh do thiếu vitamin và khoáng
chất
Mặc dù trong cơ thể, VTM và khoáng chất chỉ chiếm một tỷ
lệ rất thấp, nhưng nếu thiếu sẽ gây ra những rối loạn, phát sinh bệnh tật. Ví
dụ, thiếu VTM A gây quáng gà, thiếu VTM C sẽ giảm sức đề kháng, gây chứng chảy
máu dưới da, thiếu VTM B1 gây phù, thiếu VTM B12 gây thiếu máu, viêm dây thần
kinh; thiếu canxi gây co giật tay chân hay thiếu kali gây loạn nhịp tim; thiếu
sắt gây thiếu máu. Các biểu hiện của thiếu sắt như: cơ thể yếu và mệt mỏi, giảm
khả năng tập trung, rụng tóc, đau đầu, móng yếu, dễ gãy...
Làm gì để phòng thiếu vitamin và khoáng chất ở
NCT?
Các VTM và khoáng chất được cung cấp cho cơ thể qua thức
ăn, nước uống hằng ngày. Nếu cơ thể khỏe mạnh, hấp thu tốt và bữa ăn phong phú,
đa dạng thì không sợ thiếu các chất này. Vì vậy, để phòng ngừa thiếu VTM và
khoáng chất, cần ăn uống thức ăn có đủ VTM và khoáng chất cần thiết cho cơ thể
như ăn đa dạng các loại rau, củ, quả, thịt, cá, tôm, cua...
Cần chế biến thức ăn mềm, dễ tiêu như súp hoặc xay nhuyễn
hay ép dưới dạng sinh tố. Tuy nhiên, hầu hết các VTM B và C tan trong nước nên
mặc dù có nhiều trong thức ăn nhưng qua quá trình bảo quản và chế biến sẽ mất đi
rất nhiều. Cơ thể không dự trữ các VTM này vì chúng tan trong nước nên bị đào
thải ra ngoài qua nước tiểu. VTM B12 là một ngoại lệ, được dự trữ tại
gan.
VTM tan trong dầu được hấp thu và vận chuyển cùng với mỡ.
Cơ thể dự trữ các VTM này chủ yếu ở gan và mô mỡ. Vì vậy, khi cơ thể hấp thu quá
nhiều các VTM này sẽ xảy ra hiện tượng ngộ độc.
Đối với người già bệnh nặng kéo dài, sức khỏe suy
giảm..., nên bổ sung các VTM và khoáng chất dưới dạng thuốc để đáp ứng nhu cầu
VTM, chất khoáng của cơ thể. Tuy nhiên, bổ sung loại VTM hay khoáng chất nào,
liều lượng cần bổ sung bao nhiêu và uống trong thời gian bao lâu... cần được bác
sĩ thăm khám và chỉ định.
Nên nhớ mỗi loại VTM này khi bị thiếu không thể thay thế
lẫn nhau. Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện ở những người độ tuổi trung bình 48
- 78 tuổi thì sau 4 - 10 tuần bổ sung VTM và khoáng chất có cải thiện rõ rệt về
sức khỏe như: giảm được mệt mỏi, tập trung tư tưởng tốt hơn, ăn ngon miệng hơn,
dễ ngủ và thời gian ngủ kéo dài hơn...
BS. Phạm Minh Nguyệt
 và khoáng chất đóng vai trò rất quan trọng đối với sự sống của con người, bởi nó là những chất ...){kind=link}
0 nhận xét
Đăng nhận xét